صفحه اصلی 
اخبار > سيره تبليغى رسول خداصلى الله عليه وآله (2)


  چاپ        ارسال به دوست

مجله مبلغان
سيره تبليغى رسول خداصلى الله عليه وآله (2)

پيام روشن و حرف آخر گاهي استاد در كلاس درس تخصّصي بحث مي كند. در چنين محفل علمي و تحقيقي، نقل اقوال، بيان ادله طرفين، ترجيح و نقد و تبيين صورتهاي گوناگون مسئله و احتمالات و... راهگشاست؛ زيرا همه اهل فن و داراي متن هستند و هر روزه همراه استادند. اين خيلي تفاوت دارد با يك جلسه سخنراني. در خطابه بايد قول صحيح يا مختار گوينده، درست تبيين و با ضرس قاطع، تكليف مستمع روشن گردد. اينكه مخاطب را سردرگم رها كنيم و ذهنش را مشوش سازيم كه برخي چنين و بعضي چنان مي گويند و شايد اين گونه و احتمال است آن گونه و چنين و چنان باشد، راه و رسم تبليغ نيست. بعضي گويندگان با بيان مباني و اقوال گوناگون در مقام اظهار لحيه و فخر فروشي هستند و انتظار دارند مخاطب، احسن الاقوال را پيدا كند. بايد گفت: وقتي خود سخنران سرگردان است، چه توقعي از مردم عادي و عوام! اين شيوه، انسان را به ياد پير داماد مثنوي مي اندازد كه به آرايشگر گفت: مي خواهم به حجله روم، لطفاً موهاي سفيد صورتم را بچين! ناگاه آرايشگر تمام موهاي سفيد و سياه سر و رويش را چيد و در دامنش ريخت و گفت: بنده فرصت كافي ندارم، خودت خوب و بدش را گزينش كن! درباره پيامبرصلي الله عليه وآله گفته اند: "كَانَ كَلَامُهُ فَصْلًا يَتَبَيَّنُهُ كُلُّ مَنْ سَمِعَهُ؛(1) كلامش روشن و گويا [و پايان بخش منازعات و به اصطلاح، حرف آخر] بود؛ چنان كه هر شنونده اي آن را مي فهميد." درباره قرآن كريم هم مي خوانيم: "إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ وَ ما هُوَ بِالْهَزْلِ"؛(2) "به حقيقت اين [قرآن ] سخني است كه حق را از باطل جدا مي كند و هرگز شوخي نيست." البته انتظار نمي رود كه روحاني همچون حضرات معصومين عليهم السلام باشد؛ ولي مي تواند پيام واضحي را در اختيار شنوندگان قرار دهد. بارها استاد آية الله حسن زاده در وصف معصومين عليهم السلام مي فرمود: "بنگريد تعبيرهايي كه در السنه و فتاواي علماء هست، در فرمايشات آنان نيست. نمي فرمايند: بنابر احتياط لازم يا واجب، چنين است؛ شايد چنان باشد؛ احتمال است اين طور باشد؛ علي الظاهر؛ گمان مي رود آن مطلب حق باشد و... هميشه به ضرس قاطع، حقايق ملكوتي را بيان مي فرمايند." در حق پيامبر خداصلي الله عليه وآله آمده است: "ما وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَ ما قَلي "؛(3) "پروردگارت تو را وا نگذاشته و دشمن نداشته است." حق محوري پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله چه در شوخيها وچه به هنگام غضب، از مدار حق بيرون نمي شد. از امام صادق عليه السلام نقل است: "كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه وآله يُدَاعِبُ وَ لَا يَقُولُ إِلَّا حَقّاً؛(4) رسول خداصلي الله عليه وآله شوخي و مزاح مي كرد، ولي جز حق چيزي بر زبان نمي آورد." به خاطر خودش غضب نمي كرد، ولي براي معيارهاي ديني و حدود الهي غضبناك مي گشت. وقتي احترام احكام الهي و حرمتها مي شكست، خشمگين مي شد،(5) اما جز حق نمي فرمود: "وَ كَانَ فِي الرِّضَا وَ الْغَضَبِ لَا يَقُولُ إِلَّا حَقّاً؛(6) در حال رضاو غضب، چيزي جز حق نمي گفت." حضرت صادق عليه السلام مي فرمايد: "در جنگ احد مردم شكست خوردند [و فرار كردند]؛ پس پيامبرصلي الله عليه وآله به شدت غضبناك شد و آن گاه كه خشمگين مي گشت، مثل دانه هاي لؤلؤ از پيشانيش عرق مي ريخت."(7) حفظ حريمها امام علي عليه السلام مي فرمايد: "كَانَ لَا يَذُمُّ أَحَداً وَ لَا يُعَيِّرُهُ وَ لَا يَطْلُبُ عَثَرَاتِهِ وَ لَا عَوْرَتَهُ وَ لَا يَتَكَلَّمُ إِلَّا فِيمَا رَجَي ثَوَابَهُ؛(8) [رسول خداصلي الله عليه وآله ] كردارش چنان بود كه احدي را مذمت نمي كرد و كسي را سرزنش نمي كرد و در پي لغزشها و زشتيهايش نبود و سخن نمي گفت، جز در موضوعي كه اميد ثوابش مي رفت." و نيز مي فرمايد: " مَجْلِسُهُ مَجْلِسُ حِلْمٍ وَ حَيَاءٍ وَ صِدْقٍ وَ أَمَانَةٍ لَا تُرْفَعُ فِيهِ الْأَصْوَاتُ وَ لَا تُؤْبَنُ فِيهِ الْحُرَمُ وَ لَا تُنْثَي فَلَتَاتُهُ مُتَعَادِلِينَ مُتَوَاصِلِينَ فِيهِ بِالتَّقْوَي مُتَوَاضِعِينَ يُوَقِّرُونَ الْكَبِيرَ وَ... ؛(9) مجلس پيامبرصلي الله عليه وآله، مجلس بردباري، حياء، صدق و امانت بود. صداها در آن مجلس بالا نمي رفت و حرمتها در آن از بين نمي رفت و در پي لغزش ديگران و عيب جويي از آنان نبود. همه اهل پيوند [و صفا و ارتباط ]بر محور تقوا بودند تواضع مي نمودند و بزرگان و سالخوردگان را تكريم مي كردند و... ." آن حضرت اگر مي خواست عيوب حاضران را بر طرف كند، به در مي گفت تا ديوار بشنود. در احاديث حضرت، چنين تعبيرهايي زياد يافت مي شود: "مَا بَالُ اَقْوَامٍ...؛(10) چرا عده اي چنين و چنان مي كنند!" و نمي فرمود: چرا شما حاضران يا چرا زيد و عمرو و بكر، چنين هستند. آغاز و انجام با ياد خدا نيازي نيست درباره ذكر سخن گفته شود؛ بهترين تقويت كننده تقواي اهل منبر، ياد خدا براي خودش مي باشد. از برخي واعظان بزرگ نقل است كه بر هر پله اي از منبر با ذكر "يا الله" از خداوند مدد مي جستند و برخي به مولايشان ابا عبدالله عليه السلام متوسل مي شدند؛ چنان كه از سرور واعظان معاصر مرحوم فلسفي نقل است كه پيش از هر منبر سه بار آية الكرسي مي خواند. امام حسين عليه السلام مي فرمايد: از پدرم درباره مجلس رسول خداصلي الله عليه وآله پرسيدم، فرمودند: "كَانَ صلي الله عليه وآله لَا يَجْلِسُ وَ لَا يَقُومُ إِلَّا عَلَي ذِكْرِ اللَّهِ جَلَّ اسْمُهُ؛(11) پيامبرصلي الله عليه وآله جز با ياد خدا نمي نشست و بر نمي خاست." اين گونه حالات، گذشته از استمداد و امداد الهي، در همنشينان و معاشران نيز تأثير گذار است. بيان غرّاء، محكم و متين سخنراني پيامبرصلي الله عليه وآله خيلي فخيم، فصيح و محكم بود. گفته اند: هر گاه مي خواست درباره قيامت انذار كند، همانند يك فرمانده لشكر سخن مي گفت: "كَأَنَّهُ مُنْذِرُ جَيْشٍ."(12) امام حسن عليه السلام مي فرمايد: از دايي ام هند بن ابي هاله(13) در خواست كردم... و به او گفتم: منطق حضرت را توصيف كن! پس گفت: "...يَفْتَتِحُ الْكَلَامَ وَ يَخْتِمُهُ بِأَشْدَاقِهِ؛(14) از افتتاح تا اختتام، كلامش سراسر با تمام حنجره و فضاي دهان بود." ابن اثير درالنهاية، در شرح حديث چنين گويد: "اَلْاَشْدَاقُ جَوانِبُ الْفَمِ وَ اِنَّمَا يَكُونُ ذَلِكَ لِرَحْبِ شَدْقَيْهِ وَ الْعَرَبُ تَمْتَدَحُ بِذَلِكَ؛(15) اشداق، اطراف دهان است و سخنراني او چنين بود؛ زيرا حنجره او باز بود و عرب، با اين صفت مدح مي كند." نيز از قول هند بن أبي هاله در وصف آن حضرت است: "سَهْلَ الْخَدَّيْنِ ضَلِيعَ الْفَمِ؛(16) گونه هايش روان و دهانش [براي توليد صوت ] فراخ بود." در روايتي كه ترمذي، طبري، زمخشري و فتال نقل كرده اند، نيز آمده است: "ضَلِيعَ الْفَمِ أَشْنَبَ مُفَلَّجَ الْأَسْنَانِ."(17) بيشتر اين تعابير، مرادف گويايي در فارسي ندارد و چه بسا در زبان فارسي معناي زشتي داشته باشد؛ ولي در عربي مايه مدح و سبب رسايي سخن و به معناي همان بيان غرّا و محكم است. توجه به تمام مجلس اگر بين گوينده و شنونده ارتباط ديداري متقابل باشد، بسيار عالي است و در مجالسي كه به دليل كمبود فضا و سالن يا جدا بودن جايگاه بانوان، اين امر مقدور نيست، بهتر است از دوربينهاي مدار بسته و... استفاده شود تا گوينده را ببينند. اصولاً نگاه استاد و گوينده بي تأثير نيست.(18) استاد آية الله حسن زاده مي فرمود: "حضور در درس، انتقال معارف از استاد حيّ به شاگرد حيّ است؛ ولي استفاده از نوار درسي، از ميّت به حيّ است و اين دو خيلي تفاوت دارد." درباره پيامبرصلي الله عليه وآله آمده است كه به يك جا نگاه نمي كرد. امام صادق عليه السلام مي فرمايد: "كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلي الله عليه وآله يَقْسِمُ لَحَظَاتِهِ بَيْنَ أَصْحَابِهِ يَنْظُرُ إِلَي ذَا وَ يَنْظُرُ إِلَي ذَا بِالسَّوِيَّةِ؛(19) رسول خداصلي الله عليه وآله بر اين شيوه بود كه نگاهها و توجهاتش را بر ياران توزيع مي كرد و به اين طرف و آن طرف يكسان مي نگريست." جوامع الكلم بارها استاد آية الله جوادي مي فرمودند: "سخنان پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله حاوي امّهات معارف و خطوط كلّي دين است و به جاست كتاب "نهج الفصاحة" همواره همراه مبلغان باشد." شايد از آن رو كه آن حضرت فرصت فراواني در اختيار نداشته اند؛ ولي در احاديث ساير معصومان عليهم السلام، پرداختن به مسائل جزئي و تشريح آن امهات، وجود داشته است و به منزله شرح متن مي باشد و قرآن و احاديث معتبر پيامبرصلي الله عليه وآله حكم متن را دارد. امام حسن عليه السلام از قول دايي خود هند بن أبي هاله درباره پيامبرصلي الله عليه وآله مي فرمايد: "دَائِمُ الْفِكْرِ لَيْسَتْ لَهُ رَاحَةٌ وَ لَا يَتَكَلَّمُ في غَيْرِ حَاجَةٍ ... يَفْتَتِحُ الْكَلَامَ وَ يَخْتِمُهُ بِأَشْدَاقِهِ يَتَكَلَّمُ بِجَوَامِعِ الْكَلِمِ فَصْلًا لَا فُضُولَ فِيهِ وَ لَا تَقْصِيرَ؛(20) همواره در تفكر و انديشه بود، آسودگي نداشت، در غير مورد نياز ساكت بود... جوامع الكلم را به عنوان فصل الخطاب و حرف نهايي، بيان مي داشت، نه زياده گويي [و يا سخن اضافي ] داشت و نه كوتاهي سخن... ." عدم ايجاد نگراني و ناراحتي شنوندگان بر اساس عادات يا خصلتهايي فردي، قومي و مليتي حساسيتهايي دارند كه از برخي پيامها يا واژگان، ناراحت مي شوند. گفته اند در سخنوري آن حضرت، آزار مخاطب نبود: "وَ كَانَ لَا يُكَلِّمُ أَحَداً بِشَيْ ءٍ يَكْرَهُهُ...؛(21) شيوه اش چنان بود كه با احدي به چيزي سخن نمي گفت كه رنجيده خاطر [و نگران ] نمي شود." مبلّغ نيز بايد مواظب باشد خيلي از آيات و روايات را جز در جاي مناسب بيان نكند، تا باعث نفرت از دين يا گوينده نشود. استفاده از حركت دست و اشارات سخنران حالتهاي گوناگوني به خود مي گيرد؛ گاه نكته اي را با تعجب يا غضب و يا خنده و خرسندي و يا... بيان مي كند. بديهي است شكل و شمائل و اشارات گوينده نيز بايد با همان حالت رواني و روحي او هماهنگ باشد تا تأثير گذار گردد. درباره پيامبرصلي الله عليه وآله نوشته اند: "إِذَا أَشَارَ أَشَارَ بِكَفِّهِ كُلِّهَا وَ إِذَا تَعَجَّبَ قَلَبَهَا وَ إِذَا تَحَدَّثَ اتَّصَلَ بِهَا يَضْرِبُ بِرَاحَتِهِ الْيُمْنَي بَاطِنَ إِبْهَامِهِ الْيُسْرَي وَ إِذَا غَضِبَ أَعْرَضَ وَ أَشَاحَ وَ إِذَا فَرِحَ غَضَّ طَرْفَهُ جُلُّ ضِحْكِهِ التَّبَسُّمُ...؛(22) به هنگام اشاره، با تمامي دست اشاره مي كرد و وقتي تعجب مي كرد، آن را بر مي گرداند و به هنگام سخن گفتن، دستها را به هم مي رساند و با كف دست راست به كف انگشت شست دست چپ مي زد [البته به گونه هاي ديگر مثلاً بالعكس هم روايت شده است.(23)] و زماني كه غضب مي كرد، رو بر مي گرداند و اعراض مي فرمود و به هنگام خرسندي، چشمها را فرو مي بست و نهايت خنده اش تبسّم [دندان نما] بود... ." و چه نيكوست كه ما سخنراني را با تبسم به پايان ببريم. ...................) Anotates (................. 1) مكارم الاخلاق، ص 23. 2) طارق / 13 - 14. 3) ضحي / 3. 4) تاريخ و سيره پيامبر اعظم صلي الله عليه وآله، امير ملك محمودي، ص 333. 5) ر. ك: سنن النبي صلي الله عليه وآله، ص 45. 6) همان، ص 76. 7) بحارالانوار، ج 16، صص 193 - 194، به نقل از: روضه كافي، ص 110. 8) سنن النبي صلي الله عليه وآله، ص 17. 9) همان، به نقل از: تاريخ و سيره پيامبر اعظم صلي الله عليه وآله، ص 314. 10) همان. 11) بحارالانوار، ج 16، ص 152، ح 4. 12) همان، ص 256، ح 36. 13) هند بن ابي هاله تميمي، ربيب رسول خداصلي الله عليه وآله و مادرش حضرت خديجه عليها السلام بود. در جنگ بدر و شايد احد هم شركت كرد و شهيد شد. وي پيامبرصلي الله عليه وآله را خيلي عالي توصيف مي كرد. 14) بحارالانوار، ج 16، ص 150، ح 4. 15) همان، پانوشت. 16) همان. 17) همان. 18) درباره تأثير ديد و نگاه، به كتابهايي كه درباره چشم زخم نوشته اند مراجعه فرماييد! گويند لاك پشت با نگاه به تخمها، آنها را به جوجه تبديل مي كند، بر خلاف مرغ كه ناچار است حرارت بدن خود را به تخمها منتقل كند. 19) بحارالانوار، ج 16، ص 280، ح 121، به نقل از: كافي، ج 8، ص 268. 20) بحارالانوار، ج 16، صص 149 - 150، ح 4. 21) همان، ص 237. 22) بحارالانوار، ج 16، ص 150، ح 4. 23) همان، پانوشت.


١٣:٢٥ - چهارشنبه ٢٩ ارديبهشت ١٣٨٩    /    شماره : ٣٧٩٤    /    تعداد نمایش : ١٢٢


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج